2آن گاه که دیگری را ندیدیم و تنها به خود نگریستیم! و فراموش کردیم عشق را و انسان را. عدل رفت و داد، بی‌داد شد. "وقتی که در آن کوچه‌ تاریکی / شب از پی شب می‌رفت / و هول سکوتش را / بر پنجره‌ی فرو بسته می‌ریخت " (9) آزادی به زنجیر شد.
"آن‌گاه خورشید سرد شد و برکت از زمین‌ها رفت/ و سبزه‌ها به صحرا خشکیدند و ماهیان به دریاها خشکیدند و خاک مردگانش را زان پس نپذیرفت/… و راه‌ها ادامه‌ی خود را در تیرگی رها کردند(10)
کوچه‌هامان شده تاریک و تنگ، پامان گشته چلاق و لنگ، بر یکرنگی‌مان پاشیده ریا و رنگ، همه از خود و دیگری می‌کشیم رنج و ننگ، بر دوستی‌هایمان می‌بارد خنجر و سنگ، چه شده کوچه‌هامان را؟ اگر پیش از این دلخوشیمان به کوچه‌ها بود، به خاطره‌ها، به پنجره‌ها و شادمانه می‌سرودیم "کوچه‌ای هست/ که پیوند من و خاطره‌هاست/ و در آن کوچه فضایی است/ که پر از پنجره‌هاست" (11) اما اکنون دیوارهایی باریک و بدون پنجره حاکمند. "کوچه‌ها باریکند/ دکون‌ها بسته‌س/ خونه‌‌ها تاریکند/ طاق‌ها شکسته‌س/ از صدا افتاده تار و کمونچه/ مرده می‌برن کوچه به کوچه" (12) بوی مرده ، بوی مرگ ما را فرا گرفته و رنج درد غربت کوچه‌ها، مجنون‌مان نموده! آیا می‌دانید؟ آیا زین مصیبت رنج می‌کشید؟ بیشتر بگویم و واقعی‌تر توصیف نمایم، اما می‌ترسم و در هراسم زیرا اما! "اگر سراسر کوچه‌ام را/ و سراسر سر زمینم را/ همچو کوچه‌ای بی‌انتها بسرایم/ دیگر؛ باور نمی‌دارید / سر به بیابان می‌گذارید"؟(13)
3ـ چه باید کرد؟ به که باید این راز عیان شده را بازگفت؟ باید رفت، پنجره‌ها را گشود، باید همه چراغی به دست به دنبال روزنی گشت و کوچه‌ها را روشن کرد. بایست به دیگران نیز سفارش کوچه‌ رفتن و نور افشانی داد که اگر میایی" ای دوست با خود یک چراغ بیار/ و یک دریچه‌ تا از آن به ازدحام کوچه‌ی خوشبخت بنگرم" (14) باید دست به دست یکدیگر داد، لبخند زد، عاشق شد و مأموران تاریکی را گریزاند و عاشقان را دعوت کرد. دعوتی "به نام خنده‌های کوچه/ و ملاحتی که دست‌های ما را می‌بندد/ و به نام میوه‌های غرق در گل/ بر زمین‌ زیبا و خوب/ به نام مردان زندانی / به نام زنان تبعیدی/ به نام همه آن یاران/ که گردن نهادند / به ظلمت را به شهادت و قتل آمدند" (15) معطلی ای دوست چرا؟ حرکت کن، خانه‌ها را رها کن به کوچه‌ بیا، عشاق را بیاب دوستان را پیدا نما، نشانی‌اش آسان است. اراده می‌خواهد، شجاعت می‌طلبد و عشق." می‌روی/تا ته آن کوچه که از پشت بلوغ/ سر به در می‌آرد/ پس به سمت گل تنهایی می‌پیچی/ در صمیمت سیال فضا خش‌ خشی می‌شنوی/ کودکی می‌بینی / و از او می‌پرسی، خانه دوست کجاست/" (16) نترس، برو ای دوست، به پیش‌ای یار، می‌بینیش، می‌یابیش، افق را ببین، بوی یاس، بوی اقاقی‌ می‌آید، بوی سلامت، بوی عشق ، نگاه کن! درست می‌گفت: "غروب که شود هوا/ عطر ملایم برگشتن پخش می‌کند/ پاها به راه می‌افتند و کوچه‌ شکل جاری ، عاطفه دارد". (17)

پی‌نوشت ۱- شاملو2ـ شاملو3ـ فروغ فرخزاد4ـ فروغ فرخزادـ۵- فریدون مشیری6ـ مصطفی فخرایی7 ـ شاملو ۸سیمین بهبهانی9ـ هـ . ا. سایه10ـ فروغ فرخزاد11ـ علی درعلی12ـ شاملو13ـ پل الوار14ـ سهراب سپهری15ـ پل الوار1۶ـ سهراب سپهری17 ـ منوچهر آتشی